Flow brengen in ouderbetrokkenheid: wel mogelijk, niet vanzelfsprekend
 
Aanvankelijke natuurlijke ouderbetrokkenheid blijft niet vanzelfsprekend.

Scholen met het andere onderwijs hebben vanouds een sterke band met ouderbetrokkenheid. DIt komt vaak vanuit hun ontstaansgrond, als initiatief van leraren en ouders verenigd rond een specifiek pedagogisch concept, of vanuit de richting die ontspreekt vanuit het pedagogisch concept, waar ouders bewust voor kiezen. Dit laat onverlet dat goede ouderbetrokkenheid geen vanzelfsprekendheid is. Als een school al vanuit een sterke gezamenlijke betrokkenheid ontstaan is, groeit na verloop van tijd het initiatief toch vaak uit tot een organisatie waarin processen gerationaliseerd gaan worden. Procedures en taken worden vast verdeeld en leiden tot routines, die na verloop van tijd kunnen schuren. Want de aanvankelijke wederzijdse betrokkenheid blijkt geen vanzelfsprekendheid meer. Daarom verdient het aanbeveling regelmatig nog eens te kijken of er nog wel voldoende flow in de ouderbetrokkenheid is en of aan noodzakelijke randvoorwaarden is voldaan.
 
Project en prijsvraag Thuisintaalenrekenen.nl

De VBS heeft het afgelopen jaar meegewerkt aan het project Thuis in taal en rekenen van de LOBO. Dit project richt zich op het ontsluiten van voorbeelden, en stimuleren van mogelijkheden om ouders meer en beter te betrekken bij de ontwikkelingen in rekenen en taal. Een van deze onderdelen was een ludieke prijsvraag: www.Thuisintaalenrekenen.nl. Hierop zijn veel tips en reacties binnengekomen met leuke voorbeelden van hoe ouders hun kinderen thuis in natuurlijke leersituaties kunnen stimuleren in hun taal en rekenontwikkeling. Ook nu nog, na sluiting van de prijsvraag, komen tips binnen, en dat is alleen maar welkom. Van het optellen van de cijfers op nummerborden tot het rekenen met eten of koken. Namens de jury – bestaande uit Prem Radakishun (multimediaal informatieverstrekker), Pieter Hilhorst (publicist) en Justine Pardoen (Ouders Online) reikte jurylid en leerkracht van het jaar 2009 Tineke van der Steen op 21 november aan een volle zaal van enthousiaste ouders de prijzen uit.
Kennisdeling tips voor natuurlijke leersituaties rekenen en taal werkt stimulerend
In proefworkshops op een zestal scholen heeft de LOBO met medewerking van de VBS workshops georganiseerd met spelletjes, zoals antwoorden op vragen moeten geven zonder dat je ja of nee mag zeggen, als ook enkele vergelijkbare miniprijsvragen. Dit blijkt goed te werken, als je eenmaal met elkaar gaat nadenken over het onderweg zijn, rond de keuken, sport, hobby en media kom je tot allerlei tips hoe je als ouders natuurlijke situaties beter kunt gebruiken om je kind te ondersteunen in zijn reken en taalontwikkeling, zonder dat het ervan leren er vanaf druipt. Bijvoorbeeld als je de DVD of TV uitzet, en vraagt hoe je kind denkt dat het zal aflopen, wordt de fantasie geactiveerd en zal het kind allerlei zaken bedenken en vertellen hoe het zou kunnen aflopen. Voor elke doelgroep kan zoiets daarom nuttig zijn, maar er moet wel maatwerk geboden worden. Daarover denken wij graag met u mee. Ook gaan we kijken hoe we aan dit succesvol project een vervolg kunnen geven.
 
LeerkrachtAanZet.nl, kennisdeling met LeerKrachtCentrales en duwtjes in de rug

Het project LeerkrachtAanZet.nl dat de VBS samen met de AOb en SBL onderneemt, en ondersteund wordt door OCW, richt zich op het stimuleren en ontsluiten van goede voorbeelden van eigenaarschap van leerkrachten over de processen waar zij mee te maken hebben, binnen de eindverantwoordelijkheid van het schoolbestuur. Het gaat dus om sociale innovatie, namelijk hoe kunnen we de werkprocessen zo herorganiseren dat het eigenaarschap van leerkrachten over voor hen en de school relevante zaken toeneemt, en daarmee de werksatisfactie en/of de kwaliteit van het onderwijs. Goede voorbeelden en inspirerende perspectieven worden op de website geplaatst. Heeft u nog een goed voorbeeld, dan horen of zien wij dat graag. Ook bieden wij graag de mogelijkheid tot duwtjes in de rug aan, van feedback tot procesbegeleiding. Om te kunnen leren van bestaande voorbeelden organiseren we onder meer seminars, wij noemen dit LeerKrachtCentrales, om te komen tot inspirerende kennisdeling en de do’s en don’ts van de betreffende onderwerpen. Met aansprekende inleidingen en inspirerende voorbeelden wordt vervolgens met de deelnemers gewerkt aan het scherp krijgen van hoe je zo’n onderwerp nu tot een succes maakt. Meer weten? Kijk op www.LeerkrachtAanZet.nl voor meer informatie.
 
LeerKrachtCentrale: ouderbetrokkenheid en verbetering van taal en rekenprestaties

Op 11 november kwamen in Utrecht leraren, directeuren en ouders bijeen om een middag te brainstormen over de rol hoe scholen, leraren en ouders kunnen bijdragen aan de verbetering van het taal- en rekenonderwijs. Deze bijeenkomst, onder leiding van de VBS en de LOBO, de Landelijke Oudervereniging Bijzonder Onderwijs dient mede ter voorbereiding van een brochure over dit thema die de LOBO samen met de VBS begin 2010 zal uitbrengen. Basisschooldirecteuren Henk Veneman (KinderCampus, Hilversum) en Bianca Jansen, (De Kleine Kapitein, Berkel en Rodenrijs) beschreven de ouderbetrokkenheid op hun scholen. Ron Bongers, ouderlid en voorzitter van de medezeggenschapsraad (Prins Hendrikschool, Lochem) gaf een beeld van de situatie op zijn school. Op de website www.leerkrachtaanzet.nl vindt u meer informatie over deze voorbeelden, de do’s en don’ts vind u hieronder afgedrukt.
 
Praktijken van nieuw gestarte scholen en kleine buurtschooltjes
Het vers kunnen starten biedt altijd mogelijkheden om zaken anders aan te pakken, precies zoals je ze graag zou willen zien. Ofschoon het voor bestaande scholen lastiger is om een eenmaal ingezette koers te veranderen, kunnen zij toch leren van hoe nieuwe scholen dit aanpakken, omdat zij ook weer op nieuwe praktijken uitkomen. Opvallend en met genoegen kunnen we zien dat in bijna alle nieuw opgezette scholen ouderbetrokkenheid een zeer wezenlijk onderdeel uitmaakt van hun onderwijs en organisatieconcept. Uiteraard zitten daar ook kenmerken tussen die verbonden zijn met een pedagogisch concept waarbij de inrichting van het onderwijs mede op basis van de interesses en talenten van leerlingen worden vormgegeven. Er zitten echter ook kenmerken tussen waar iedere school van kan leren. Enkele opvallende hiervan zijn:
•         Het realiseren van de dagelijkse betrokkenheid door een inloop half uurtje. Ouders wordt gevraagd even te blijven en bijv. wat voor te lezen voor hun kinderen (KinderCampus, de Kleine Kapitein, Leren met Plezier, Almere).
•         Het bijdragen aan een wekelijkse activiteiten middag met bijvoorbeeld creatieve activiteiten (Prins Hendrikschool). Als iedere ouder twee middagen in het jaar een bijdrage levert, heb je al snel een vol programma.
•         Een variant hierop is wellicht niet een vaste activiteitenmiddag per week, maar wel het werken met een talentenscan van vaardigheden en kennis van ouders om die gericht in te kunnen zetten in het onderwijs, of als bijzondere activiteit (de Kleine Kapitein, Leren met Plezier).
•         Stel talenten van leerlingen daadwerkelijk centraal, waardoor het gesprek niet gaat over of een leerling wel of niet naar havo of vwo gaat, maar wat past bij het kind, dan pas is het een inclusief gesprek, en gaat het niet over onze verwachtingen van het kind. De VBS speelt hier met het initiatief MultiTalent van ieder kind ook duidelijk op in samen met APS en RPCZ. 
•         Het door leerlingen respectievelijk leerkrachten laten maken van een wekelijkse nieuwsbrief, in video (Werkgemeenschap Bilthoven) of in wiki (Graaf Florisschool Vogelenzang).
•         Het werken met een intensieve intake, om de verwachtingen zeer duidelijk in te zetten (KinderCampus, Kleine Kapitein, Leren met Plezier), de relatie te starten en op terug te kunnen vallen.
•         Het starten van de leerontwikkeling van de leerling met een uitgebreid duidelijk startprofiel, waar ook ouders goed aan kunnen bijdragen. De Talent School in Nijmegen werkt daarmee en daaruit blijkt dat ouders wel degelijk (ja ja, daar zijn veel tegengeluiden over) een heel goed beeld van hun kinderen hebben.
•         Het voeren van goede maatwerk voortgangsgesprekken. Dat kan een tweerichtings 10 minuten gesprek zijn, maar dan moet er ook wel maatwerk worden geboden voor uitgebreidere gesprekken. Op de KinderCampus hebben ze op andere manieren tijd weten vrij te roosteren en voeren ze regelmatig uitgebreide voortgangsgesprekken met ouders.
 
DO’S EN DON’TS OUDERBETROKKENHEID

* Uitgangspunt ouderbetrokkenheid bij school in relatie tot omgeving

Het initiatief voor beleid inzake ouderbetrokkenheid ligt bij het schoolteam. Wordt van daaruit niet het initiatief genomen en beleid ontwikkeld, dan is er voor ouders en individuele leerkrachten geen ruimte om aan deze betrokkenheid te werken. Belangrijk is dat de school ongelijkheid in ouderbetrokkenheid her- en erkent om daarmee verder te kunnen gaan.

* Wederzijds partnerschap, vertrouwen is als een boemerang
Ouders mogen er niet vanuit gaan dat de school de enige opvoeder is en vice versa. Zij zijn partners in de opvoeding, vanuit hun verschillende expertise. Het is daarom belangrijk dat scholen open staan voor initiatieven van ouders. Ook al past een initiatief pedagogisch niet perfect, neem als school ouders wel serieus en bouw aan een relatie. Ouderbetrokkenheid hoeft niet vrijblijvend te zijn, daarop mogen scholen sturen en ouders aanspreken. Ouders kennen hun kind, school heeft pedagogiek, didactiek, vakkennis en onderwijsmogelijkheden in huis.

* Een goede start is het halve werk
Een goede eerste intake is van groot belang. Dat is een bepalend moment om de verwachtingen over en weer goed neer te zetten. Daarin kunnen aan de orde komen:
• de schoolvisie en de visie op ouderbetrokkenheid en daaruit volgende verwachtingen
• een verkenning van mogelijk concrete bijdragen van ouders aan de school
• de wijze waarop in de toekomst met elkaar gekeken wordt naar de vorderingen van de leerling, waaronder het leerlingvolgsysteem
• toelichting over wat ouders thuis kunnen en mogen doen bij lezen, taal en rekenen.
Ruimte voor maatwerk in gesprekken met ouders
Iedere ouder moet eigenlijk naast de 10-minutengesprekken recht hebben op een ontwikkelingsgesprek. Bij de Prins Hendrikschool bijvoorbeeld werken ze met een lijst voor de 10-minutengesprekken, waarop ouders kunnen aangeven als zij prijs stellen op een ruimer gesprek.
 
* Context voor interpretatie van vorderingen van leerlingen
De school moet zorgen voor uitleg en vertaling van gegevens uit het leerlingvolgsysteem. Ouders hebben behoefte aan een beoordeling die in een context te plaatsen is, daarom is er vaak niet zozeer behoefte aan cijfers, maar liever een objectieve beoordeling zoals Didactische Leeftijdsscores (equivalenten).
 
* Monitorende rol oudergeleding mr bij leerresultaten
Een oudergeleding mr kan in de positie komen dat het herhaalde kritische signalen van ouders over bepaalde leerresultaten doorgeeft aan de schoolleiding. Belangrijk in de rolverdeling is dan dat de oudergeleding moet blijven uitgaan van het eigenaarschap van onderwijs van het team. Het werkt contraproductief als de oudergeleding van de mr die lijn oversteekt en zich in feite als probleemeigenaar opstelt. De vertrouwensrelatie wordt verbroken en leerkrachten kunnen niet meer vanuit een intrinsiek eigenaarschapsgevoel die feedback oppakken en daaraan werken.
 
mr. M.I. (Marco) Matthijsen